Barcelona’s literaire held: Albert Sánchez Piñol

Albert Sánchez Piñol wist met zijn roman Victus de harten van de Catalanen te veroveren, maar bij anderen ligt zijn werk uiterst gevoelig. Toen in ons land zijn epos over de val van Barcelona werd gepresenteerd, leidde dat zelfs tot een rel. Annebeth zocht hem op in Barcelona voor een interview.

Ik heb met Sánchez Piñol afgesproken in het vorig jaar geopende El Born Centre Cultural. In deze vroegere markthal werden archeologische resten gevonden uit de tijd waarin de bestseller Victus zich afspeelt. De wijk werd na de val van de Catalaanse hoofdstad in 1714 – het hoofdthema van zijn werk – met de grond gelijk gemaakt. De achttiende-eeuwse huizen moesten plaatsmaken voor de militaire citadel die de Spaanse koning Filips V liet aanleggen na zijn overwinning op de Catalanen.

Centro Cultural El Born CCM Barcelona

De schrijver staat al op me te wachten, met op de achtergrond de Catalaanse vlag, die voor de ingang van de heropende markthal wappert. Hij begroet me enthousiast en zegt meteen: “Weet je dat ik verliefd ben op Nederland?”. Wie hem beter kent zal dat niet verbazen. Sánchez Piñol is een Catalaan in hart en nieren en zoals vele andere Catalanen identificeert hij zich eerder met de Nederlandse cultuur, dan met de Spaanse, ondanks dat zijn eerste achternaam – Sánchez – zijn Spaanse afkomst direct verraadt.

Wie Catalaans wil zijn, is Catalaans

“Voor niet-Catalanen is het onbegrijpelijk dat iemand met zo’n typisch Spaanse achternaam pro-Catalaans is. Maar juist daarin schuilt de tegenstelling. In de hoofdstad is nadie es de Madrid een veelgehoorde cliché. Een van de grootste verdiensten van Catalonië is juist dat de samenleving door de eeuwen heen in staat is geweest om alle vreemde en buitenlandse elementen te absorberen en integreren. Wie Catalaans wil zijn, is Catalaans. Waar je oorspronkelijk vandaan komt, doet er niet toe. Dit is een land van immigranten. Dat wij zowel Catalaans als Spaans spreken is juist een rijkdom. Het is toch mooi dat ik eerst twee boeken in het Catalaans heb gepubliceerd, maar dit werk in het castellano kon schrijven? Naar mijn mening zijn het niet zozeer de Catalanen die Spanje de rug toekeren, alswel Spanje dat er moeite mee heeft dat Catalanen een eigen identiteit hebben. Daarin schuilt het probleem.”

La Diada

Niet alleen de plek waar we hebben afgesproken is toepasselijk, ook de datum. Over een paar dagen is het 11 september 2014. Terwijl sinds 2001 11-S wereldwijd een hele andere lading heeft gekregen, wordt op deze dag in Catalonië al eeuwen de val van Barcelona, en daarmee het definitieve einde van de hoop op een onafhankelijk Catalonië, herdacht tijdens La Diada. Dit jaar is het bovendien precies 300 jaar geleden dat dit historische feit zich voltrok. Daarbij komt ook nog eens dat de Catalaanse deelregering vastbesloten is om het aangekondigde referendum over de onafhankelijkheid van de regio op 9 november aanstaande, door te laten gaan, ondanks dat Madrid blijft zeggen dat dit in strijd is met de Grondwet.

Een buitengewoon goed moment natuurlijk voor de publicatie van zo’n historische roman over dit onderwerp. “Ik liep al jaren rond met dit idee, maar het geschiedkundig onderzoek was lastig en vanwege de beladenheid van het thema, wilde ik goed beslagen ten ijs komen. Dat heeft veel tijd gekost. Uiteindelijk hebben we het in Spanje in 2012 uitgebracht, want ik vond het zelf te opportunistisch om de verschijning samen te laten vallen met het moment dat het precies 300 jaar geleden zou zijn.”

Roep om onafhankelijkheid

Dat in de afgelopen jaren de roep om onafhankelijkheid in Catalonië alleen maar is toegenomen, iets was de verkoopcijfers ongetwijfeld heeft geholpen, is eveneens toeval. “Ik ging altijd al tijdens La Diada de straat op”, vertelt Sánchez Piñol die behalve schrijver ook een man is met een missie: het verspreiden van de Catalaanse zaak. “Maar voorheen we met een handvol mensen en was het ons kent ons.” Dat veranderde wezenlijk nadat het zogenoemde Estatut d’Autonomia de Catalunya grotendeels onwettig werd verklaard door de Spaanse Hoge Raad. De hoop op meer autonomie werd de grond ingeboord en dat schoot bij veel Catalanen in het verkeerde keelgat. Tel daar de crisis bij op en het resultaat was wereldnieuws: in 2012 deden naar gezegd zelfs meer dan een miljoen mensen mee aan de demonstratie voor onafhankelijkheid van Catalonië.

“Toen werd duidelijk dat soevereiniteit de wens van het Catalaanse volk was. En vervolgens ging de politiek daar ook in mee. Dat is een opvallende parallel met mijn roman. Ook in 1714 waren het de gewone mensen die ten strijde trokken. Het verschil in opstelling tussen het plebs en de politieke bovenlaag was wezenlijk. Ook toen kwamen ze in verzet tegen Madrid, net zoals wij anno 21ste eeuw onze culturele integriteit willen beschermen en niet willen dat de centralistische staat ons van alles oplegt. Het grote verschil met toen is dat het nu op vreedzame wijze gebeurt en we niet meer naar de wapens grijpen.”

Groot succes

Het verbaast dan ook niet dat de grote held in Victus niet hoofdpersonage Martí Zuviría is, aan wiens hand de lezer wordt meegesleept in de gebeurtenissen van die tijd, maar het Catalaanse volk. Dat verklaart ook het grote succes van de roman in de regio. “Mensen feliciteren me, bedanken me voor het boek. Natuurlijk vind ik soms dat het ook over de literaire kant van het werk zou mogen gaan, maar ik ben heel blij met het succes. Als romanschrijver wil je gelezen worden en dat is gelukt. En mensen zouden niet zo reageren als ze het geen goed boek vonden.”

Niet iedereen denkt er zo over. Volgens critici zijn de feiten gemanipuleerd en is het boek een politiek pamflet. Het valt niet te ontkennen dat het Spaans-Franse kamp bepaald niet positief wordt afgeschilderd, hoewel dat overigens ook geldt voor de politieke bovenlaag in Catalonië zelf. Dat Sánchez Piñol een gevoelige snaar raakt, bleek ook bij de presentatie van het werk in Nederland.

“In Amsterdam nam een medewerkster van de ambassade het woord. Zij gaf aan dat de feiten verdraaid zouden zijn. Een dag later werd de presentatie die zou plaatsvinden in het Cervantes-Instituut in Utrecht afgelast.” Een officiële reden werd niet gegeven, alleen dat de kwestie ‘gevoelig’ zou liggen. Sánchez Piñol was teleurgesteld, maar denkt niet dat de beslissing puur en alleen met zijn werk te maken heeft. “Madrid wil alles wat naar soevereiniteit neigt de kop indrukken. Ze willen vermijden dat Catalonië in het buitenland aandacht krijgt.”

Filmrechten

“Ik wilde in de eerste plaats een goed boek schrijven. Maar er speelde ook een tweede factor: dit verhaal verspreiden. Ik heb extra goed gelet op historische feiten en historici hiernaar laten kijken. Bovendien, het is een roman. En het debat gaat niet meer over de vraag of het wel of geen goede roman is, maar of de feiten al dan niet waar zijn.” Erg veel moeite met de kritiek lijkt hij niet te hebben. Integendeel, de auteur beseft goed dat er door polemiek alleen maar meer aandacht is voor zijn roman.

De filmrechten voor Victus zijn inmiddels verkocht en Sánchez Piñol is zelf nauw betrokken bij het script voor de film. “Ik hoop op een grote film. Volgens mij is film een perfect genre om verhalen te vertellen en dit verhaal is heel visueel.” Ook heeft hij het vervolg op de roman Victus net afgerond. Hoofdpersoon Martí Zuviría komt terug en wederom speelt het verhaal zich af in de achttiende eeuw. “Deze keer steken we de oceaan over, want de val van Barcelona is niet de enige gebeurtenis uit die tijd die de moeite waard is om in boekvorm te vatten. De moderne wereld heeft zijn oorsprong in de achttiende eeuw en daarom vind ik die periode als schrijver buitengewoon interessant.”

Benieuwd geworden naar Victus? Je kunt het boek eenvoudig bestellen via Bol.com.

Dit artikel verscheen eerder in het tijdschrift Espanje!.